Zawetować – co to znaczy i kiedy stosuje się weto?

„Zawetować” znaczy zgłosić formalny sprzeciw wobec ustawy lub innego aktu prawnego, zwykle przez odmowę jego podpisania. Słowo opisuje działanie uprawnionego organu, najczęściej prezydenta. Sprawdź, jak używać go poprawnie, odmieniać i odróżniać od samego „weta”.

Zawetować – co dokładnie oznacza to słowo?

Czasownik „zawetować” oznacza formalnie sprzeciwić się ustawie, uchwale, projektowi albo innej decyzji urzędowej. W polskim systemie politycznym najczęściej mówi się tak o prezydencie, który odmawia podpisania ustawy przyjętej przez parlament.

Weto może zawiesić wejście aktu prawnego w życie lub uniemożliwić jego wejście w życie w dotychczasowym kształcie. Nie jest więc zwykłym wyrażeniem dezaprobaty. To działanie prawne, do którego uprawniony jest konkretny organ.

„Zawetować ustawę” znaczy zgłosić formalny sprzeciw, który może zatrzymać jej dalsze procedowanie albo opóźnić wejście przepisów w życie.

Znaczenie czasownika można odnieść także do decyzji podejmowanych przez inne organy, jeżeli przepisy przyznają im prawo sprzeciwu. Przykładowo organ może zawetować uchwałę, projekt reformy lub decyzję administracyjną.

Skąd pochodzi wyraz „zawetować”?

Źródłem tego czasownika jest łacińskie veto, czyli „nie pozwalam”. Ta sama forma funkcjonuje w języku polskim jako rzeczownik „weto”. Związek między tymi wyrazami jest prosty: prezydent korzysta z weta, czyli zawetowuje ustawę.

Formę „zawetować” odnotowuje między innymi Wielki słownik ortograficzno-fleksyjny pod redakcją J. Podrackiego, wydany przez Bertelsmanna w latach 2001, 2003 i 2004. Hasło wskazuje, że jest to czasownik przechodni dokonany.

Aspekt dokonany

Aspekt dokonany pokazuje czynność jako zakończoną. Zdanie „Prezydent zawetował ustawę” informuje, że decyzja została już podjęta. Forma niedokonana „wetować” opisuje natomiast sam proces sprzeciwiania się lub powtarzające się korzystanie z prawa weta.

Nie mówi się zatem o trwającym działaniu „zawetowywania” w takim sensie, jak o czynności jeszcze niezakończonej. Gdy decyzja dopiero jest rozważana, poprawne będzie zdanie: „Prezydent może zawetować ustawę”.

Jak odmienia się czasownik „zawetować”?

Czasownik należy do IV koniugacji. W czasie przyszłym prostym przyjmuje charakterystyczne zakończenia: „zawetuję”, „zawetujesz”, „zawetuje”. W czasie przeszłym występuje temat „zawetowa-”, na przykład „zawetował” i „zawetowały”.

Najczęściej używane formy przedstawia tabela:

Najważniejsze formy pochodne

Od czasownika tworzy się także imiesłów „zawetowany” oraz rzeczownik odczasownikowy „zawetowanie”. Można powiedzieć: „zawetowana ustawa”, „zawetowane przepisy” albo „zawetowanie projektu przez prezydenta”.

Forma bezosobowa brzmi „zawetowano”, jak w zdaniu: „Zawetowano ustawę przed końcem kadencji”. Jeżeli czynność nie została wykonana, używa się określenia „niezawetowany”, na przykład „niezawetowany projekt”.

W jakich zdaniach używa się słowa „zawetować”?

Dopełnieniem czasownika jest zwykle nazwa dokumentu albo decyzji. Najczęściej występują połączenia „zawetować ustawę”, „zawetować projekt”, „zawetować uchwałę” i „zawetować reformę”. Zdanie powinno wskazywać osobę lub organ, który ma do tego właściwe uprawnienia.

Poprawne przykłady brzmią następująco:

• Prezydent może zawetować ustawę przyjętą przez Sejm.
• Głowa państwa zawetowała nowelizację przepisów.
• Senat nie może zawetować ustawy w znaczeniu zastrzeżonym dla prezydenta.
• Organ samorządowy zawetował projekt uchwały, jeśli przyznawały mu to przepisy.
• Parlament rozważał, czy prezydent zdecyduje się zawetować reformę.

W języku publicystycznym spotyka się też zdania typu „ten prezydent zawetował wiele ustaw”. W takim użyciu czasownik odnosi się do całej działalności polityka, a nie do jednej decyzji.

Weto prezydenckie a znaczenie słowa w polityce

Weto prezydenckie jest częścią procesu legislacyjnego. Po przyjęciu ustawy prezydent może ją podpisać, skierować do kontroli konstytucyjnej albo odmówić podpisu. Właśnie tę ostatnią czynność opisuje czasownik „zawetować”.

Weto nie oznacza automatycznego zakończenia sprawy. Parlament może ponownie rozpatrywać ustawę, a wynik dalszego postępowania zależy od wymogów przewidzianych w prawie. Samo słowo informuje o sprzeciwie, ale nie przesądza jeszcze o ostatecznym losie przepisów.

Przykład – ustawa łańcuchowa

W przywoływanym przykładzie politycznym prezydent Karol Nawrocki zawetował tzw. ustawę łańcuchową. Uzasadniał decyzję tym, że intencja ochrony zwierząt była słuszna, lecz część proponowanych norm uważał za nierealną do wykonania.

Adam Szłapka skrytykował tę decyzję, a Borys Budka ocenił ją bardzo negatywnie. Odmienne stanowisko przedstawił Krzysztof Bosak, który poparł weto, lecz sprzeciwił się zakazowi hodowli zwierząt futerkowych. Spór pokazuje, że „zawetować” opisuje czynność prawną, natomiast jej ocena może być całkowicie różna zależnie od poglądów politycznych.

W zdaniu „Prezydent zawetował ustawę” czasownik opisuje konkretną czynność prawną, a nie samą krytykę jej treści.

„Zawetować” czy „wetować” – którego słowa użyć?

Obie formy są poprawne, ale nie znaczą dokładnie tego samego pod względem aspektu. „Zawetować” odnosi się do czynności dokonanej lub przyszłej, która ma zostać zakończona. „Wetować” opisuje działanie niedokonane, powtarzalne albo trwające.

Jeżeli decyzja dopiero może zostać podjęta, właściwe będzie sformułowanie „prezydent może zawetować ustawę”. Gdy mowa o zwyczaju lub wielu podobnych decyzjach, lepiej użyć konstrukcji „prezydent wetował ustawy”.